Όταν μαζί με τον Λένιν συναντήσαμε τους διανοούμενους και τους μετανάστες

774

Όταν μαζί με τον Λένιν συναντήσαμε τους διανοούμενους και τους μετανάστες

1870-1924-2011
Επαναστατικό ψευδώνυμο = Λένιν
Πραγματικό όνομα = Βλαντιμίρ Ιλίτς Ουλιάνοφ
Λέξεις κλειδιά = Εκπατρισμός, μετανάστευση, διανοούμενος.
Σύνδεση; Απόλυτη.

Από την Δρ. Μοσχοβία Κασκούρα-Schulz του Technische Universität Dresden, για το 100Plus, με αφορμή τα 100 χρόνια από την Ρωσική Επανάσταση.

* Το άρθρο έχει δημοσιευθεί στην PS France στην Γαλλική γλώσσα και παραχωρήθηκε αποκλειστικά στο 100Plus για να γίνει δημοσίευση στον Ελλαδικό χώρο.

Η σημερινή μας εποχή αποδεικνύεται δυσβάστακτη και προβληματική. Βρισκόμαστε καθημερινά μπροστά σε καταστάσεις που απαιτούν ειδικούς χειρισμούς από γνώστες και εμπειρογνώμονες χωρίς συμφέροντα για να προβούν σε αποφάσεις καίριες και αποτελεσματικές.
Το 1907, συνάντησα τον Βλαντιμίρ Ιλίτς Ουλιάνοφ. Για τους πολλούς, τον Λένιν. Ήταν 37 ετών. Τότε, μου μίλησε ξεκάθαρα για τα δικαιώματα των μεταναστών αφού πρώτα επισήμανε την θέση του διανοούμενου. Ανθρώπου κλειδί για μια ορθή κοινωνική προσέγγιση του προβλήματος της μεταναστευτικής πολιτικής.
Τότε, η επανάσταση ήταν η λύση.
Σήμερα, τίποτε δεν είναι εύκολο και όλα είναι διαφορετικά.
Ο διανοούμενος είναι εκείνος που δίνει ελπίδα και αναλαμβάνει την χάραξη της διαφορετικής αντίληψης, της μοναδικότητας της σκέψης, της αλλαγής πλεύσης μιας κατεστημένης λογικής, της μετατροπής της κουλής πραγματικότητας σε έργο. Παράγεται άραγε έργο από την πλευρά του; Κι αν κανείς υποστηρίξει την άποψη ‘‘εμείς οι καλλιτέχνες είμαστε όντα ανεύθυνα’’ , πόσο ανεύθυνος μπορεί να γίνει ένας καλλιτέχνης όταν από μόνος του διαφοροποιείται; Το ερώτημα τίθεται σήμερα γιατί αυτή η ομάδα διανοουμένων απουσιάζει από την πολιτική ζωή της χώρας μας. Ο Λένιν μου εκμυστηρεύτηκε για τον διανοούμενο τον απαθή: ‘’τι αξιοθρήνητος φιλισταίος, αιχμάλωτος των αστικών προκαταλήψεων’’ ! Ναι, αυτός είναι σήμερα ο διανοούμενός μας. Δέχεται να τον περιβάλλουν τα χειρότερα στοιχεία της αστικής διανόησης και να τον συγκινούν οι κλάψες τους. Τι ντροπή! Τι κατάντια! Από την άλλη, ακούμε τις φωνές που βγάζουν εκατοντάδες διανοούμενοι που απειλούνται να μην χρηματοδοτηθούν, να πέσει έξω η θεατρική τους ομάδα, να καταστραφεί το όνειρο της απόλυτης και δεδομένης ευτυχίας τους. Και λοιπόν; Ποια είναι η επίσημη κατάθεση της πολιτικής τους άποψης; Ποια είναι η ανατροπή που προτείνουν για να οργανωθεί ένα δίκαιο σύστημα αξιών που θα τους αφορά επίσης; Στην πραγματικότητα, σήμερα ο διανοούμενος δεν είναι ο εγκέφαλος. Όπως άλλοτε. Είναι απλά το υποκείμενο. Η ανεκτικότητα. Ο λόγος χωρίς θέση και πράξη. Υποκλινόμαστε στις ανύπαρκτες, προς το παρόν, διανοούμενες δυνάμεις που θέλουν, ναι έχεις δίκιο Λένιν, να φέρουν τη επιστήμη στον λαό, στους νέους, τους ελεύθερους και τους δυναμικούς. Όχι στην υπηρεσία ενός επικίνδυνου κεφαλαίου που υπηρετεί απλά το χρήμα, την προκατάληψη ή την συνωμοσία και όχι το ήθος, την παιδεία, την τιμιότητα, το πλούσιο διαφορετικό, πιο απλά, τον άνθρωπο.
Και συνεχίζεις να μου λες Λένιν : ‘’Κύριοι αστοί ατομικιστές, πρέπει να σας πούμε πως οι λόγοι σας για απόλυτη ελευθερία είναι απλώς υποκρισία. Σε μια κοινωνία που στηρίζεται στην εξουσία του χρήματος, σε μια κοινωνία που οι μάζες των εργαζομένων δυστυχούν, ενώ μια χούφτα ζάμπλουτων ζουν σαν κηφήνες, δεν μπορεί να υπάρχει πραγματική και αληθινή ελευθερία’’ . Και σου απαντώ σύντροφε: ‘’Εμείς οι σοσιαλιστές θέλουμε να ξεσκεπάσουμε αυτή την υποκρισία, να καταστρέψουμε αυτές τις ψεύτικες ταμπέλες όχι για να αποκτήσουμε αταξική τέχνη ή φιλολογία αλλά για να κάνουμε την απόλυτη αντιπαράθεση και να υποστηρίξουμε την πραγματικά ελεύθερη σκέψη και διανόηση’’ . Γιατί, δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν ζούμε μόνοι μας σε αυτή την χώρα.
Το Δ του Διανοούμενου βρίσκεται απέναντι στο Μ του Μετανάστη.
Όσο κι αν δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε, ο καπιταλισμός (η ελληνική απόδοση του όρου είναι κεφαλαιοκρατία, κεφαλαιοκρατισμός και κεφαλαιοκρατικό σύστημα) δημιούργησε, ακόμα και από την αρχαιότητα όπου παρατηρούνται στοιχεία του, μια ειδική μορφή μετανάστευσης των λαών. Οι τότε γοργά αναπτυσσόμενες χώρες με σκοπό την εκτόπιση των μη ισχυρών χωρών από την αγορά, προσέλκυσαν εργάτες από μη οικονομικά ισχυρές χώρες αυξάνοντας τον μισθό πάνω από το μέσο όρο. Η ευκαιρία φάνταζε προκλητική και συμφέρουσα. Εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες περιπλανήθηκαν από χώρα σε χώρα, και έλαβαν τον τίτλο των κοινωνών μιας κοσμοϊστορικής κίνησης που τους φέρνει αντιμέτωπους με την ενωμένη, διεθνή τάξη μεγαλοβιομηχάνων. Από την μια η ανάπτυξη, από την άλλη η ανάγκη για την καλύτερη ζωή. Μια διαχρονική πραγματικότητα που εξοργίζει πλέον αφού τα αποτελέσματά της είναι καταστροφικά. Αυτή η σύγχρονη μετανάστευση είναι χωρίς γυρισμό. Η απελευθέρωση του εργάτη-μετανάστη-λαθρομετανάστη από το κεφάλαιο είναι αδύνατη. Κάποτε μιλούσαμε για τεράστιες φάμπρικες και μεταλλεία. Σήμερα, το ενδιαφέρον προσελκύουν εργοστάσια από τη μια και πανεπιστήμια από την άλλη. Χειρονακτική και πνευματική μετανάστευση. Και ο αριθμός αυξάνει. Όσο πιο καθυστερημένη είναι μια χώρα, τόσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των ανειδίκευτων εργατών της. Έχεις δίκιο φίλε μου: ‘’Μπορούμε, τουλάχιστον, να απαιτούμε εξίσωση δικαιωμάτων ξένων και ντόπιων εργατών’’ , ‘’να προσπαθούμε να βοηθήσουμε τον μετανάστη για την διαφώτιση και την οργάνωσή του στην χώρα υποδοχής’’ για έναν ολοκληρωτικό και ολοκληρωμένο διεθνισμό, χωρίς εθνικιστικές προκαταλήψεις.
Το τραγικό τέλος του Μετανάστη σήμερα ταυτίζεται με αυτό του Διανοούμενου και με αυτό του Νάρκισσου. Γιατί; Γιατί πολύ απλά, το φαίνεσθαι είναι σημαντικότερο του είναι. Η δυτική σημερινή κοινωνία μας ωθεί στον ναρκισσισμό ή, για να μην φανούμε απόλυτοι, λειτουργεί θετικά ως προς την ανάπτυξη του ναρκισσιστικού είδους. Η εποχή της παγκοσμιοποίησης, κοινωνικής και οικονομικής, επαναπροσδιορίζει την στάση των ανθρώπων. Επαναπροσδιορίζει τις σχέσεις τους. Εκτιμώ το Μ του Μετανάστη, το Δ του Διανοούμενου, το Π της Πολιτικής. Εκτιμώ όσους ασχολούνται με την Τέχνη (θεωρητικούς και δημιουργικούς) γιατί η τέχνη λειτουργεί κοινωνικά εφόσον λειτουργεί ανεξάρτητα από την πολιτική. Από θέσεις αρχής, η φιλοσοφία απορρίπτει την προσαρμογή της τέχνης στην πολιτική. Έτσι κι αλλιώς, ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης και του διανοούμενου συναρτάται με την ικανότητα τους να κρίνουν την κοινωνία και τον άνθρωπο με αναφορά στις απόλυτα σταθερές αξίες της ζωής. Η τέχνη αποτελεί ένα όργανο με την βοήθεια του οποίου το άτομο μπορεί να αξιοποιήσει την αδρανοποιημένη μέσα του ανθρωπιά και να κάνει το contact με το ανθρώπινο είδος.
Αν και δεν εναρμονίζονται οι συγκεκριμένες απόψεις με την πολιτική, υποστηρίζω ένθερμα την λειτουργική σχέση τέχνης και πολιτικής. Ιδιαίτερα σήμερα. Περισσότερο σήμερα. Πρόκειται για μια σχέση αμφίδρομη, προϋποθέτει ένα απόλυτα δημοκρατικό πολίτευμα που σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Προϋποθέτει την παιδεία του λαού, την καλλιτεχνική και αισθητική καλλιέργεια, έναν αξιοπρεπή τρόπο ζωής των ανθρώπων. Είναι αυτό που ο φίλος Λένιν μου ανέφερε το 1907, ‘’[…] αληθινά, τραβάτε για την καταστροφή σας, αν δεν ξεκόψετε απ’ αυτό το περιβάλλον των αστών διανοούμενων’’. Χρησιμοποιώ τον τίτλο από το βιβλίο του, Ένα βήμα μπρος, δυο βήματα πίσω για να επιστήσω την προσοχή όσων σέβονται το διαφορετικό, όσων επιθυμούν να απολαύσουν τον πλούτο του, εκείνων που μάχονται για το είναι και όχι το φαίνεσθαι. Είναι δυνατόν να ζούμε με ψευδαισθήσεις; Με αταξία; Με αβεβαιότητα; Κι όμως, όλο το σύστημα δουλεύει με τον τρόπο αυτό… Τάξη-Αταξία-Εντροπία. Ας το αψηφήσουμε νοερά.
Οι νέοι, μεσήλικες, ηλικιωμένοι έλληνες και μετανάστες, είναι σήμερα εξοργισμένοι Βλαντιμίρ. Μην τους απωθείς. Μην υποστηρίξεις ξανά την άποψη πως πρέπει να ‘’απαγορευτεί η μετανάστευση εργατών από καθυστερημένες χώρες’’ . Σκέψου πως ο θυμός και ο ακτιβισμός αυξάνονται απέναντι στην ανικανότητα και την απροθυμία του πολιτικού κατεστημένου. Δεν υπάρχει καμία οργάνωση. Η παρακμή έδωσε ώθηση στην αίσθηση της ματαιότητας της οργάνωσης. Η οικονομική κρίση από το 2008 μετατρέπεται σε κοινωνική κρίση. Πού είσαι διανοούμενε να βοηθήσεις κι εσύ παραπάνω;
‘’Ιδεολογική αντεπίθεση’’, μας προτείνει ο Κώστας Βάρναλης.
‘’Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος, δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν’ αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκιο […] δεν έχεις καιρό, μπροστά σε τίποτα, δε θα δειλιάσεις κι ούτε θα φοβηθείς’’, παροτρύνει ο Τάσος Λειβαδίτης.
Και προσθέτω:
Επειδή σήμερα υπάρχουν αυτοί που λένε πως ‘’μπορούμε να διασύρουμε όποιον θέλουμε, όταν θέλουμε και όπως θέλουμε’’, ‘’μπορούμε να εκτελέσουμε όποιον αποφασίσουμε, όταν θέλουμε και όπως θέλουμε’’, ‘’μπορούμε να βομβαρδίσουμε όποιον στοχοποιήσουμε, όπως θέλουμε και όταν θέλουμε’’, σας εύχομαι, όσο πιο γρήγορα μπορείτε, να αποσπαστείτε από αυτή την πολιτική!

Δρ. Μοσχοβία Κασκούρα-Schulz
Technische Universität Dresden